พิพิธภัณฑ์ชุมชนสระโกสินารายณ์
พิพิธภัณฑ์ชุมชนสระโกสินารายณ์ ก่อสร้างขึ้นโดยเทศบาลเมืองท่าผา เปิดให้เข้าชมครั้งแรกปี 2557 สร้างขึ้นเพื่อให้เป็นศูนย์การเรียนรู้
ห้องสมุดสำหรับผู้ต้องการศึกษา และแหล่งท่องเที่ยวสำหรับประชาชน ภายในพิพิธภัณฑ์จัดแสดงนิทรรศการเกี่ยวกับเมืองโกสินารายณ์
หรือในอดีตสันนิษฐานว่าเป็น ศมฺพูกกฏฏนมฺ หรือ ศัมพูกปัฏฏนะ เป็นเมืองในอดีต สมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 สมัยพุทธศตวรรษที่ ๑๘
นอกจากนี้ภายในยังจัดแสดงเกี่ยวกับอารยธรรมเขมรในลุ่มน้ำแม่กลอง และเหตุการณ์ที่สระโกสินารายณ์ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน
สระโกสินารายณ์ เป็นโบราณสถาณอายุราวพุทธศตวรรษที่ 16-17 ตั้งอยู่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำแม่กลอง ในบริเวณใกล้เคียงกับเมือง
โบราณสระโกสินารายณ์ ปรากฏหลักฐานว่าได้เริ่มมีมนุษย์เข้ามาอยู่อาศัยแล้ว เมื่อประมาณ 3,000 ปี มาแล้ว เช่น บริเวณเขาสะพายแร้ง
ตั้งอยู่ห่างจากเมืองโบราณสระโกสินารายณ์ ไปทางทิศหนือประมาณ 10 กิโลเมตร พบหลักฐานคือ ขวานหิน ภาชนะดินเผา และกลอง
มโหระทึก เป็นต้น
สระโกสินารายณ์ มีชื่อที่มาจากข้อสันนิษฐานต่างๆ บ้างกล่าวว่า “ในสระน้ำมีพระนาราย หรือ เป็นสระน้ำของพระนารายณ์”
บ้างก็กล่าวว่า “สระโกสินารายณ์น่าจะเป็นคำที่แผลงมาจากภาษาเขมร คือ บาราย ที่แปลว่าสระน้ำหรืออ่างเก็บน้ำ”ภายในพิพิธภัณฑ์
จัดแสดงนิทรรศการเกี่ยวกับเมืองโกสินารายณ์ และสระน้ำศักดิ์สิทธิ์ของตำบลท่าผา แบ่งการจัดแสดงออกเป็น 5 ส่วน ดังนี้
ส่วนที่ 1 แรกรับวัฒนธรรมราว
3,000 ปีมาแล้ว ในบริเวณใกล้เคียงกับเมืองโกสินารายณ์ พบหลักฐานการอยู่อาศัยของมนุษย์ ต่อมาจึงพบหลักฐานแสดงถึง
การติดต่อรับวัฒนธรรมจากภายนอกภูมิภาค
ส่วนที่ 2 อารยธรรมเขมรในลุ่มน้ำแม่กลอง
อารยธรรมเขมร แผ่อิทธิพลครอบคลุมถึงบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำแม่กลองทางภูมิภาควันตกของประเทศไทย
ส่วนที่ 3 เมืองโกสินารายณ์
ชื่อเมืองศมวกปฏฏนม ปรากฏในจารึกปราสาทพระขรรค์เมื่อราวแปดร้อยกว่าปีมาแล้วและที่ตั้งของเมืองยังคงเป็นปริศนา
จนกระทั่งใน พ.ศ. ๒๕๐๙ การขุดค้นโบราณสถานจอมปราสาทกลางเมืองโกสินารายณ์ พบหลักฐานสำคัญหลายชิ้น อาทิเช่น กรอบประตู
หินทรายสีแดงกลีบขนุนสลักรูปพระพุทธรูป เศียรพระโพธิสัตว์และส่วนพระวรกายพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรเปล่งรัศมี เป็นต้น แต่ยังมีข้อ
ส่วนที่ 4 โกสินารายณ์สมัยอยุธยาและสมัยมณฑลราชบุรี
ภายหลังเสียกรุงศรีอยุธยามีการเปลี่ยนที่ตั้งเมืองหลวงมาเป็นกรุงธนบุรีและกรุงรัตนโกสินทร์นโยบายการปกครองและการย้าย
เมืองท่า ส่งผลให้เมืองโกสินารายณ์ ที่ตั้งอยู่ด้านในของแม่น้ำแม่กลองหมดความสำคัญ ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัว การแบ่งส่วนการปกครองเป็นมณฑลราชบุรีและการสร้างเส้นทางรถไฟส่งผลให้ความเจริญเริ่มกลับคืนสู่ตำบลท่าผาอีกครั้ง
ส่วนที่ 5 สายน้ำแห่งศรัทธา
ความเชื่อมั่นศรัทธาของประชาชนที่มีต่อสระโกสินารายณ์ตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน โดยเฉพาะในปี พ.ศ. ๒๕๐๗-๒๕๐ ๘ เรื่องความ
ศักดิ์สิทธิ์ของน้ำรักษาโรค ตลอดจนความศักดิ์สิทธิ์ของทุกสรรพสิ่งที่สถิตอยู่ในสระโกสินารายณ์จนเกิดเป็นเรื่องเล่าตำนานต่าง ๆ
บางตำนานปรากฎหลักฐานให้เห็นจนทุกวันนี้ เช่น เรื่องปลาตะเพียนยักษ์ เป็นต้น